خودروی برقی در زمستان: افت برد، گرمایش و نکات لیپ موتور T03

خودروی برقی در زمستان برد کمتری از تابستان دارد و سهم بزرگ این کاهش، طبق منابع دولتی آمریکا، از گرم کردن اتاق است، نه فقط از سرمای باتری. در این مطلب اندازه‌ی این افت، طرز کار بخاری و توصیه‌های دفترچه‌ی فارسی لیپ موتور T03 برای سرما را آورده‌ایم. مشخصات کامل خودرو در صفحه‌ی مشخصات لیپ موتور T03 آمده است.

خودروی برقی در زمستان چقدر برد از دست می‌دهد؟

طبق صفحه‌ی «مصرف سوخت در هوای سرد» در سایت fueleconomy.gov، که وزارت انرژی و سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا آن را منتشر می‌کنند، در دمای ۲۰ درجه‌ی فارنهایت (حدود منفی ۷ درجه‌ی سلسیوس) بازده انرژی خودروی برقی در رانندگی ترکیبی شهری و بزرگراهی ممکن است حدود ۳۹ درصد کم شود و برد آن ۴۱ درصد کاهش یابد. همین صفحه می‌گوید حدود دو سوم انرژی اضافه صرف گرم کردن اتاق می‌شود. به نوشته‌ی همین صفحه، برآوردهای مربوط به خودروی برقی بر پایه‌ی آزمون سال ۲۰۱۹ انجمن خودروی آمریکا (AAA) است. آزمون‌های آزمایشگاهی گزارش دفتر فناوری‌های خودروی وزارت انرژی آمریکا (سپتامبر ۲۰۲۴) هم به نتیجه‌ای نزدیک رسیده‌اند:

این اعداد برای خودروهای بازار آمریکا به دست آمده‌اند و برای T03 آزمون سرما منتشر نشده است. فلایر شتابران خودرو «حداکثر برد پیمایش» T03 را ۴۰۳ کیلومتر نوشته، بدون ذکر دمای آزمون. فلایر ملاک نهایی را خودروی قابل تحویل دانسته و مشخصات آن ممکن است با فلایر مغایرت داشته باشد.

چرا سرما برد خودروی برقی را کم می‌کند؟

گزارش وزارت انرژی آمریکا دلیل اصلی را توان مصرفی سیستم گرمایش و تهویه می‌داند و دلیل دوم را تغییر رفتار شیمیایی باتری: در سرما بازده واکنش‌های شیمیایی باتری کم می‌شود و انرژی قابل استفاده‌ی آن کاهش می‌یابد. سایت fueleconomy.gov سه عامل دیگر را هم آورده است: کاهش عملکرد باتری که بر ترمز بازیاب هم اثر می‌گذارد، هوای سرد چگال‌تر که مقاومت هوا را بیشتر می‌کند، و افت فشار باد لاستیک که مقاومت غلتشی را بالا می‌برد.

دفترچه‌ی راهنمای T03 هم کاهش توان و برد را در سرما تأیید می‌کند: «در دمای پایین، توان موجود باتری پاور کاهش می‌یابد» و «مسافت پیموده شده رانندگی در محیط دمای پایین کمتر از محیط دمای معمولی خواهد بود». به گفته‌ی دفترچه، گرم شدن باتری تدریجی است و در رانندگی کوتاه‌مدت، تأثیر سیستم کنترل دمای باتری «مشخص نیست و باعث افزایش مصرف برق و کاهش مسافت قابل پیمایش می‌شود»؛ در رانندگی طولانی باتری گرم می‌شود.

بخاری خودرو برقی چگونه کار می‌کند و T03 چه بخاری‌ای دارد؟

به توضیح گزارش وزارت انرژی آمریکا، خودروی بنزینی اتاق را با گرمای مایع خنک‌کننده‌ی موتور گرم می‌کند که در غیر این صورت هدر می‌رفت. خودروی برقی چنین منبعی ندارد و با برق باتری گرم می‌کند. همین گزارش دو فناوری را از هم جدا می‌کند:

• گرمکن برقی مقاومتی؛ برخی خودروها فقط همین گرمکن را دارند و برخی آن را همراه پمپ حرارتی به کار می‌برند.
• پمپ حرارتی که گرما را از هوای بیرون می‌گیرد. در مقایسه‌ی دو خودروی آزمون این گزارش (یکی با پمپ حرارتی، دیگری فقط با گرمکن مقاومتی)، پمپ حرارتی توان کل سیستم تهویه را در حدود منفی ۷ درجه‌ی سلسیوس ۳۸ درصد کمتر کرده است، اما در حدود منفی ۱۸ درجه کارایی آن پایین می‌آید و بیشتر بار گرمایش بر عهده‌ی گرمکن مقاومتی است.

گرمایش T03 طبق دفترچه با «بخاری PTC» انجام می‌شود: با لمس کلید PTC در صفحه‌ی تهویه‌ی مطبوع، بخاری روشن می‌شود و دما از ۱۸ تا ۳۲ درجه‌ی سلسیوس قابل تنظیم است. در مشخصات فنی دفترچه، برچسب هشدار «HV» (ولتاژ بالا) روی سطح بخاری PTC معرفی شده است؛ برداشت ما این است که بخاری از سیستم ولتاژ بالا، یعنی همان باتری محرک، برق می‌گیرد. دفترچه از پمپ حرارتی برای T03 نامی نبرده است.

طبق گزارش وزارت انرژی، هر گرمکن صندلی حدود ۵۰ وات مصرف دارد، در حالی که گرمایش هوای اتاق معمولاً ۲۰۰۰ تا ۴۰۰۰ وات می‌خواهد؛ سایت fueleconomy.gov هم گرمکن صندلی را به جای بخاری اتاق توصیه کرده است. فلایر شتابران خودرو برای T03 گرمکن صندلی فهرست نکرده، اما فلایر همین شرکت برای لیپ موتور C11، که خودرویی رنج‌اکستندر است، برای صندلی‌های جلو و عقب گرمکن آورده است. تفاوت خودروی تمام‌برقی با هیبرید و رنج‌اکستندر در مطلب تفاوت خودرو هیبرید با برقی آمده است.

دفترچه‌ی T03 درباره‌ی باتری و شارژ در سرما چه می‌گوید؟

دفترچه‌ی راهنمای T03 این نکات را برای دمای پایین آورده است:

• بازه‌ی دمای توصیه‌شده: استفاده از خودرو در دمای محیط منفی ۱۰ تا ۴۰ درجه‌ی سلسیوس.
• شارژ و دشارژ: در دمای بالا یا پایین، توانایی شارژ و دشارژ باتری ضعیف و زمان شارژ طولانی‌تر می‌شود که دفترچه آن را «یک پدیده طبیعی» می‌داند؛ عملکرد دینامیکی خودرو هم ممکن است ضعیف شود.
• گرم کردن باتری هنگام شارژ: باتری پس از اتصال کانکتور شارژ به خودرو، در صورت نیاز، خودکار گرم می‌شود؛ به همین دلیل قدرت شارژ نوسان دارد و شارژ کامل ممکن است طولانی‌تر شود.
• شارژ بلافاصله پس از رانندگی: به توصیه‌ی دفترچه، چون دمای نسبتاً بالای باتری می‌تواند عملکرد شارژ را بهبود بخشد.
• شارژ در برف: «در روزهای بارانی و برفی در صورت نداشتن سایه‌بان، به منظور جلوگیری از اتصال کوتاه، شارژ خودرو مجاز نیست.»
• ترمز بازیاب: با باتری کاملاً شارژشده بازیابی انرژی ضعیف‌تر است و با کاهش شارژ افزایش می‌یابد. برداشت ما این است که درست پس از شارژ کامل، کاهش سرعت با رها کردن پدال گاز ممکن است کمتر باشد.

زمان و مکان شارژ و نگهداری باتری در پارک طولانی موضوع مطلب شارژ خودروی برقی در خانه است.

خودروی برقی در زمستان: چگونه برد آن را، به‌ویژه در T03، حفظ کنیم؟

منبع هر توصیه کنار آن آمده است:

• گرم کردن اتاق پیش از حرکت، وقتی خودرو به شارژر وصل است (fueleconomy.gov و وزارت انرژی): انرژی گرمایش از شبکه‌ی برق تأمین می‌شود، نه از باتری. در آزمون وزارت انرژی، این کار در سفر کوتاه شهری در حدود منفی ۷ درجه‌ی سلسیوس بین ۹ تا ۲۰ درصد انرژی صرفه‌جویی کرده است. دفترچه‌ی T03 در میان کارکردهای دکمه‌ی سفارشی ریموت از «تهویه مطبوع با یک کلید» نام برده، اما نگفته است که گرمایش را هم شامل می‌شود؛ آن را روی خودروی تحویلی امتحان کنید. همان دفترچه یادآوری می‌کند: «هنگامی که تهویه مطبوع در زمان شارژ در دمای پایین روشن می‌شود، عملکرد سیستم کنترل دمای باتری و عملکرد شارژ خودرو تحت تأثیر قرار می‌گیرد»؛ پس انتظار زمان شارژ طولانی‌تر را داشته باشید.
• پارک در فضای گرم یا سرپوشیده (fueleconomy.gov و دفترچه‌ی T03).
• ترکیب کارها در یک سفر (fueleconomy.gov)، چون دفترچه هم مصرف برق را در رانندگی کوتاه بیشتر دانسته است.
• تنظیم تهویه (دفترچه‌ی T03): در صورت لزوم، وسایل برقی پرمصرف را خاموش یا دمای تهویه را تنظیم کنید. گردش هوای داخلی، طبق دفترچه، می‌تواند گرمایش را تسریع کند، اما به هشدار همان دفترچه، استفاده‌ی طولانی از آن در هوای سرد یا بارانی شیشه‌ها را بخار می‌گیرد.
• حالت رانندگی ECO (دفترچه‌ی T03): در این حالت «بازیابی انرژی قوی است»؛ در حالت استاندارد ضعیف و در اسپرت متوسط است.
• بازدید فشار باد لاستیک (fueleconomy.gov و دفترچه‌ی T03) که جزو بازرسی پیش از حرکت در دفترچه است.

یخ‌زدایی، برف‌پاک‌کن و زنجیر چرخ T03 را در زمستان چگونه به کار ببریم؟

طبق دفترچه‌ی راهنمای T03:

• با فعال کردن یخ‌زدایی/بخارزدایی شیشه‌ی جلو، حجم هوا روی درجه‌ی ۳ قرار می‌گیرد و با لمس دوباره به درجه‌ی ۵ می‌رسد. هم‌زمان گرمکن آینه‌ی بغل روشن می‌شود و هر بار تا ۳۰ دقیقه کار می‌کند.
• گرمکن شیشه‌ی عقب پس از ۲۰ دقیقه کار پیوسته خودکار خاموش می‌شود.
• پیش از حرکت در هوای سرد، یخ یا برف انباشته روی شیشه‌ها را پاک کنید. پیش از استفاده از حالت خودکار برف‌پاک‌کن در زمستان، مطمئن شوید تیغه روی شیشه یخ نزده باشد، و هنگام توقف بازوی برف‌پاک‌کن را بالا بیاورید.
• در زمستان از مایع شیشه‌شوی حاوی ضدیخ استفاده کنید. دفترچه همراه داشتن زنجیر چرخ، کاردک شیشه، چراغ چشمک‌زن و کابل‌های جامپر را توصیه کرده است.
• زنجیر چرخ به‌صورت جفت روی لاستیک‌های جلو نصب می‌شود، نه عقب؛ با زنجیر از حد مجاز سرعت خود زنجیر یا ۵۰ کیلومتر بر ساعت تجاوز نکنید و پس از طی نیم تا یک کیلومتر، زنجیر را دوباره سفت کنید.

دفترچه رانندگی در زمستان را «خطرناکتر از سایر فصول» می‌داند و از شتاب‌گیری ناگهانی، ترمز اضطراری و چرخش ناگهانی برحذر می‌دارد.

پیش از زمستان در سرویس دوره‌ای T03 چه بازدید می‌شود؟

نمایندگی ۲۱۰۱ شتابران خودرو تا زمان نگارش برای خدمات پس از فروش لیپ موتور معرفی نشده است. شتاب موتور پارس خدمات تانک و مکسوس را انجام می‌دهد؛ مرکز مجاز سرویس لیپ موتور را از فهرست نمایندگی‌های شتابران خودرو پیدا کنید.

جدول سرویس دوره‌ای دفترچه‌ی T03 چند ردیف دارد که به گرمایش و سرما مربوط‌اند (هر کدام از کیلومتر یا زمان که زودتر فرا برسد):

• بازدید کانکتور و اتصالات PTC/CCM (کمپرسور کولر و هیتر سیستم تهویه یا بخاری): هر ۱۰٬۰۰۰ کیلومتر یا ۱۲ ماه؛
• تعویض فیلتر تهویه‌ی مطبوع: هر ۱۰٬۰۰۰ کیلومتر یا ۱۲ ماه؛
• بازدید سطح سیال سیستم خنک‌کاری و کیفیت ضدیخ: هر ۴۰٬۰۰۰ کیلومتر یا ۲۴ ماه.

صفحه‌ی نگهداری خودروهای برقی در AFDC هم یادآوری می‌کند که سیستم باتری برخی خودروها با مایع خنک‌کننده در دمای ایمن نگه داشته می‌شود و ممکن است به بازدید منظم نیاز داشته باشد.

باتری ۱۲ ولتی را فراموش نکنید. طبق مرکز داده‌ی سوخت‌های جایگزین (AFDC)، خودروی برقی یک باتری کمکی برای تجهیزات جانبی دارد که مبدل DC/DC آن را از باتری اصلی شارژ می‌کند. دفترچه‌ی T03 برای این باتری ولتاژ پایین توصیه کرده است: «برای جلوگیری از یخ زدن الکترولیت در هنگام رانندگی در مناطق سردسیر، باید از تخلیه کامل باتری خودداری شود.»

اگر خودروی برقی در ترافیک برفی متوقف شود چه؟

طبق برآورد گزارش وزارت انرژی آمریکا، یک خودروی فرضی با باتری پر و ۶۰ کیلووات‌ساعت انرژی قابل استفاده می‌تواند در حالت توقف دمای اتاق را روی ۲۲ درجه‌ی سلسیوس نگه دارد: در حدود منفی ۷ درجه حدود ۲۷ ساعت و در حدود منفی ۱۸ درجه حدود ۱۵ ساعت.

دو خودروی آزمایش‌شده‌ی همین گزارش، یکی با ظرفیت اسمی ۶۲ و دیگری با ۶۶ کیلووات‌ساعت، در حدود منفی ۷ درجه به ترتیب حدود ۲۴٫۵ و ۱۹٫۹ ساعت زمان کارکرد محاسبه‌شده داشتند (انرژی قابل استفاده تقسیم بر توان مصرفی اندازه‌گیری‌شده).

باتری T03 در فلایر شتابران خودرو ۴۱٫۳ کیلووات‌ساعت است، کمتر از همه‌ی این باتری‌ها؛ پس این ساعت‌ها را نمی‌توان به T03 نسبت داد و برای آن عدد رسمی منتشر نشده است. دفترچه‌ی T03 توصیه می‌کند پیش از شروع رانندگی، خودرو را به موقع شارژ کنید و میزان شارژ لازم را تخمین بزنید؛ به نظر ما این کار پیش از سفر کوهستانی زمستانی مهم‌تر است. ارزیابی کلی خودرو در نقد و بررسی لیپ موتور T03 آمده است.

پرسش‌های متداول

بخاری خودرو برقی چگونه کار می‌کند؟

خودروی برقی گرمای هدررفته‌ی موتور بنزینی را ندارد و اتاق را با برق باتری، با گرمکن مقاومتی یا پمپ حرارتی، گرم می‌کند. دفترچه‌ی لیپ موتور T03 گرمایش را «بخاری PTC» معرفی کرده و از پمپ حرارتی نامی نبرده است.

خودرو برقی چند کیلومتر کار می‌کند؟

عدد ثابتی وجود ندارد. فلایر شتابران خودرو «حداکثر برد پیمایش» لیپ موتور T03 را ۴۰۳ کیلومتر نوشته، بدون ذکر دمای آزمون، و دفترچه‌ی آن برد را در دمای پایین کمتر دانسته است. طبق سایت fueleconomy.gov، در حدود منفی ۷ درجه‌ی سلسیوس و با بخاری روشن، برد خودروی برقی ممکن است ۴۱ درصد کم شود.

خودرو برقی چقدر برق مصرف می‌کند؟

مصرف برق لیپ موتور T03 در فلایر و دفترچه اعلام نشده است. طبق سایت fueleconomy.gov، در حدود منفی ۷ درجه‌ی سلسیوس بازده انرژی خودروی برقی ممکن است حدود ۳۹ درصد کم شود. در آزمون‌های گزارش وزارت انرژی آمریکا، توان مصرفی سیستم تهویه‌ی دو خودروی برقی در سرما بین ۱٫۸ تا ۳٫۷ کیلووات بوده است.

خودرو برقی چند ساعت کار می‌کند؟

اگر منظور ماندن خودرو در حالت توقف با بخاری روشن باشد، طبق برآورد گزارش وزارت انرژی آمریکا، یک خودروی فرضی با باتری پر و ۶۰ کیلووات‌ساعت انرژی قابل استفاده می‌تواند اتاق را در حدود منفی ۷ درجه‌ی سلسیوس حدود ۲۷ ساعت گرم نگه دارد. دو خودروی آزمایش‌شده‌ی همین گزارش، یکی با ظرفیت اسمی ۶۲ و دیگری با ۶۶ کیلووات‌ساعت، در همین دما به ترتیب حدود ۲۴٫۵ و ۱۹٫۹ ساعت زمان کارکرد محاسبه‌شده داشتند. برای T03 با باتری ۴۱٫۳ کیلووات‌ساعتی عدد رسمی منتشر نشده است.

سرویس دوره‌ای خودرو برقی پیش از زمستان چه مواردی دارد؟

در جدول سرویس دفترچه‌ی T03، اتصالات بخاری و کمپرسور کولر هر ۱۰٬۰۰۰ کیلومتر یا ۱۲ ماه بازدید و فیلتر تهویه در همین فاصله تعویض می‌شود؛ سطح مایع خنک‌کاری و کیفیت ضدیخ هر ۴۰٬۰۰۰ کیلومتر یا ۲۴ ماه بازدید می‌شود.

منابع: fueleconomy.gov («Fuel Economy in Cold Weather»)؛ گزارش وزارت انرژی آمریکا درباره‌ی اثر سرما بر خودروهای برقی (سپتامبر ۲۰۲۴)؛ afdc.energy.gov؛ دفترچه‌ی راهنمای فارسی لیپ موتور T03؛ فلایرهای T03 و C11 شتابران خودرو. بازدید منابع اینترنتی: ۲ آبان ۱۴۰۵.