ADAS چیست؟ سیستم‌های کمک راننده در تانک، مکسوس و لیپ موتور

ADAS چیست و در فلایر تانک، مکسوس و لیپ موتورِ عرضه‌شده در ایران کدام‌یک آمده است؟ ADAS به مجموعه‌ای از سیستم‌های کمک راننده گفته می‌شود که با دوربین و رادار، مسیر و خودروهای اطراف را پایش می‌کنند و به راننده هشدار می‌دهند یا در فرمان و ترمز به او کمک می‌کنند. در این مطلب فهرست تجهیزات هر مدل را فقط از فلایرها و صفحه‌های مدل شتابران خودرو آورده‌ایم؛ شرح کار هر سیستم و محدودیت‌های آن از دفترچه‌های راهنمای فارسی همین خودروهاست.

ADAS چیست و در خودرو چه کاری انجام می‌دهد؟

ADAS کوتاه‌شده‌ی عبارت Advanced Driver Assistance Systems به معنای «سیستم‌های پیشرفته‌ی کمک راننده» است. این سیستم‌ها خودرو را خودران نمی‌کنند. دفترچه‌ی راهنمای تانک ۷۰۰ سیستم کمکی رانندگی هوشمند را «یک سیستم تکمیلی» می‌نامد که «جایگزینی برای ارزیابی شخصی راننده از شرایط ترافیکی یا به دست گرفتن کنترل خودرو نمی‌باشد». نهاد اروپایی آزمون خودرو، Euro NCAP، هم درباره‌ی سیستم‌های کمک رانندگی در بزرگراه تأکید می‌کند که راننده باید همیشه مسئول و درگیر رانندگی بماند.

طبق دفترچه‌ی تانک ۷۰۰، دوربینِ نزدیک پایه‌ی آینه‌ی داخلی خطوط و علائم را شناسایی می‌کند و رادارهای موج میلی‌متری داخل سپرهای جلو و عقب، اهداف اطراف را؛ نوع و تعداد حسگرها با پیکربندی خودرو فرق می‌کند.

«ADAS سطح ۲٫۵» یعنی چه؟ سطح‌های اتوماسیون SAE

انجمن مهندسان خودرو (SAE) در استاندارد SAE J3016 شش سطح اتوماسیون رانندگی تعریف کرده است: از سطح ۰ (بدون اتوماسیون) تا سطح ۵ (اتوماسیون کامل). در ویرایش ۲۰۲۱ این استاندارد، سیستم‌های سطح ۱ و ۲ «سیستم‌های پشتیبان راننده» (Driver Support Systems) نام گرفته‌اند.

صفحه‌ی مدل لیپ موتور C11 در سایت شتابران خودرو از «سامانه‌های هوشمند دستیار رانندگی (ADAS سطح ۲٫۵)» نام می‌برد. سطح‌های SAE J3016 عدد صحیح‌اند و سطح ۲٫۵ در آن تعریف نشده است. برداشت ما این است که «۲٫۵» توصیفی برای مجموعه‌ی امکانات کمک راننده‌ی این خودروست، نه مرحله‌ای از رانندگی خودکار. دفترچه‌های تانک هم تأکید می‌کنند که راننده مسئول ایمنی خودروست؛ دفترچه‌ی فارسی C11 در منابع ما نبود.

کدام سیستم‌های کمک راننده در فلایرهای شتابران خودرو آمده است؟

جدول زیر فقط آنچه را نشان می‌دهد که فلایر هر مدل فهرست کرده است. نبودن یک سیستم در فلایر لزوماً به معنای نبودن آن روی خودرو نیست. فلایرها هم یادآوری می‌کنند که امکانات خودروی قابل تحویل ممکن است با فلایر مغایرت داشته باشد.

چند نکته از همین جدول:

• فلایر تانک ۷۰۰ و لیپ موتور C11 تنها فلایرهایی‌اند که ترمز اضطراری در جلو و هشدار نقطه کور را فهرست کرده‌اند (مشخصات تانک ۷۰۰، مشخصات لیپ موتور C11). هدآپ دیسپلی را هم فلایرهای تانک ۷۰۰ و تانک ۵۰۰ هیبرید فهرست کرده‌اند.
• در فلایر تانک ۳۰۰ و تانک ۵۰۰ هیبرید کروز تطبیقی، حفظ حرکت بین خطوط و تشخیص تابلوی سرعت آمده است. فلایر تانک ۵۰۰ هیبرید دستیار ترافیک، هشدار باز شدن درها و هشدار ترافیک عبوری را هم فهرست کرده است (مشخصات تانک ۵۰۰ هیبرید).
• در فلایر مکسوس استار اچ و لیپ موتور T03، از سیستم‌های کمک راننده فقط کروز کنترل معمولی (و دوربین) آمده و هیچ سیستم هشدار برخورد یا خط فهرست نشده است. صفحه‌ی مدل T03 در سایت شتابران خودرو از «سیستم هشدار خواب آلودگی راننده» نام برده، اما این سیستم در فلایر T03 نیامده و در دفترچه‌ی راهنمای T03 هم بخشی برای آن نیافتیم.

کروز کنترل تطبیقی (ACC) چه تفاوتی با کروز معمولی دارد؟

کروز کنترل معمولی فقط سرعتی را که راننده تنظیم کرده نگه می‌دارد. دفترچه‌ی T03 می‌گوید این سیستم برای سرعت ۳۰ کیلومتر در ساعت و بالاتر قابل تنظیم است و هشدار می‌دهد: «هنگام رانندگی در جاده‌های پرترافیک، شیب‌ها، جاده‌های پر پیچ و خم یا جاده‌های لغزنده از سیستم کروز کنترل استفاده نکنید.»

کروز تطبیقی، طبق دفترچه‌ی تانک ۳۰۰، وقتی خودروی جلویی کندتر از سرعت تنظیم‌شده حرکت کند، با فاصله‌ی ایمنی تعیین‌شده آن را دنبال می‌کند. نکات مهم همین دفترچه:

• کمترین سرعت قابل تنظیم ۳۰ کیلومتر در ساعت است؛ از جمله شرایط تنظیم سرعت این است که سرعت خودرو کمتر از ۱۵۰ کیلومتر در ساعت و حالت رانندگی روی 2H استاندارد باشد.
• عملکرد «دنبال کردن» در محدوده‌ی ۰ تا ۱۵۰ کیلومتر در ساعت کار می‌کند و در ترافیک می‌تواند خودرو را پشت خودروی جلویی متوقف کند؛ اگر خودروی جلویی بیش از ۳ دقیقه متوقف بماند، ترمز پارک خودکار فعال می‌شود.
• فاصله با خودروی جلویی با اهرم تنظیم فاصله قابل تنظیم است، اما دفترچه هشدار می‌دهد: «همیشه مسئولیت تنظیم مناسب میزان فاصله با راننده است.» در جاده‌ی خیس و لغزنده باید فاصله‌ی بیشتری انتخاب کرد.
• استفاده در مناطق شهری، جاده‌های پر پیچ و خم یا باریک، جاده‌ی خیس و باران شدید توصیه نمی‌شود.
• سیستم ممکن است در برخی شرایط ترمز نکند؛ از جمله وقتی خودرویی ناگهان جلوی شما ظاهر شود، یا عابر، حیوان، دوچرخه یا موتورسیکلت در مسیر باشد.

هشدار خروج از خط و حفظ حرکت بین خطوط چه فرقی دارند؟

دفترچه‌ی تانک ۳۰۰ سه نوع کمک خط را از هم جدا می‌کند:

• هشدار: فقط به راننده هشدار می‌دهد که خودرو در حال خروج از خط است.
• حفظ خط: وقتی راننده متوجه انحراف نیست، به چرخاندن فرمان به سمت مسیر درست کمک می‌کند.
• کمک رانندگی بین دو خط: فرمان را طوری هدایت می‌کند که خودرو بین دو خط فعلی بماند. این عملکرد فقط در سرعت ۶۰ تا ۱۵۰ کیلومتر در ساعت و وقتی خطوط هر دو طرف شناسایی شوند کار می‌کند.

دفترچه‌ی تانک ۷۰۰ یادآوری می‌کند که «عملکرد هشدار خروج از مسیر فقط یک عملکرد هشدار دهنده دارد و خودرو را کنترل نمی‌کند». طبق هر دو دفترچه، خطوط محو یا پوشیده، باران و برف و مه، شب، نور شدید روی دوربین، شیشه‌ی کثیف یا یخ‌زده اطراف دوربین و پیچ تند کار سیستم را مختل می‌کنند.

دستیار حرکت در ترافیک (TJA): دفترچه‌ی تانک ۳۰۰ «حفظ حرکت در بین دو خط در طول کروز» را ویژگی حالت TJA معرفی می‌کند که با تشخیص خطوط یا خودروی پیش رو، خودرو را بین خطوط نگه می‌دارد (فلایر تانک ۳۰۰ این دستیار را فهرست نکرده است؛ در فلایرها فقط تانک ۵۰۰ هیبرید و C11 آن را فهرست کرده‌اند).

ترمز اضطراری خودکار (AEB) چه زمانی وارد عمل می‌شود؟

طبق دفترچه‌ی تانک ۷۰۰، ترمز اضطراری خودکار شامل هشدار برخورد از جلو و کمک ترمز است: با تشخیص خطر برخورد با عابر پیاده، دوچرخه‌سوار یا خودروی جلویی، ابتدا هشدار می‌دهد و اگر راننده واکنش نشان ندهد، خودکار ترمز می‌گیرد. محدودیت‌ها:

• محدوده‌ی کار سیستم ۵ تا ۱۵۰ کیلومتر در ساعت است.
• «برای جلوگیری کامل از تصادف طراحی نشده است» و فقط می‌کوشد شدت برخورد را کم کند.
• در سرعت‌های بالاتر ممکن است اهداف ثابت را تشخیص ندهد، و چراغ راهنمایی، علائم هشداردهنده و مخروط‌های جاده‌ای را به‌درستی تشخیص نمی‌دهد.
• هنگام ترمز خودکار، پدال ترمز سریع پایین می‌رود؛ پای خود یا هیچ شیئی را زیر پدال قرار ندهید.
• هنگام یدک‌کشی، سیستم نمی‌تواند به‌طور عادی کار کند و باید غیرفعال شود.
• دفترچه توصیه می‌کند این عملکرد را غیرفعال نکنید.

هشدار نقطه کور، ترافیک عقب و باز کردن در چگونه کار می‌کنند؟

این گروه با حسگرهای دو طرف سپر عقب کار می‌کند و چراغ هشدار آن روی آینه‌های بغل است. شرح زیر از دفترچه‌ی تانک ۷۰۰ است؛ هشدار باز کردن در فقط در فلایر تانک ۵۰۰ هیبرید و RCTB در هیچ فلایری نیامده است:

• هشدار نقطه کور و کمک تغییر مسیر: در سرعت بالای ۱۲ کیلومتر در ساعت، اگر خودرویی در نقطه کور آینه باشد یا از خط مجاور به‌سرعت نزدیک شود، چراغ هشدار همان سمت روشن می‌شود. با ادامه‌ی تغییر مسیر، چراغ چشمک می‌زند و هشدار صوتی پخش می‌شود.
• هشدار باز کردن در: پس از توقف، اگر خودرو یا دوچرخه‌ای از کنار نزدیک شود، باز کردن در با هشدار همراه است. این عملکرد تا ۳ دقیقه پس از خاموش کردن خودرو فعال می‌ماند.
• هشدار و ترمز ترافیک عقب (RCTA و RCTB): هنگام دنده عقب، اگر خودرویی از کنار در حال عبور باشد، سیستم هشدار می‌دهد و در صورت فعال بودن بخش ترمز، می‌تواند برای کاهش خطر تصادف ترمز بگیرد.

طبق دفترچه، این سیستم برای اهداف ثابت، در باران و برف و در پیچ تند و شیب ممکن است درست کار نکند، اشیای پشت خودروهای پارک‌شده را تشخیص نمی‌دهد و هنگام بکسل باید غیرفعال شود.

تشخیص تابلو، هشدار خستگی و پارک اتوماتیک چگونه کار می‌کنند؟

تشخیص تابلوی سرعت: طبق دفترچه‌ی تانک ۳۰۰، دوربین تابلوها را تشخیص می‌دهد و در صورت عبور از سرعت مجاز هشدار می‌دهد. با عملکرد «محدودیت سرعت کروز»، سیستم به کاهش سرعت تا حد مجاز کمک می‌کند. دفترچه یادآوری می‌کند که این سیستم «جایگزین تصمیم‌گیری راننده در مورد پیام‌های محدودیت سرعت جاده نیست» و تابلوی محو، پوشیده یا نصب‌شده سر پیچ ممکن است تشخیص داده نشود.

هشدار خستگی راننده: طبق دفترچه‌ی تانک ۷۰۰، این سیستم با پایش رفتار راننده خستگی را تشخیص می‌دهد؛ به شرط بسته بودن کمربند راننده و سرعت بالای ۶۵ کیلومتر در ساعت. پس از ۴ ساعت رانندگی پیوسته هم پیام استراحت نمایش داده می‌شود. دفترچه یادآوری می‌کند که سیستم ممکن است خطا کند؛ با احساس خستگی، صرف‌نظر از هشدار، باید توقف کرد.

پارک اتوماتیک: طبق دفترچه‌ی تانک ۷۰۰، سیستم با دوربین‌های ۳۶۰ درجه و رادارها جای پارک را پیدا می‌کند و در کنترل خودرو برای پارک کمک می‌کند. دفترچه آن را «تنها یک ابزار کمکی» می‌داند و استفاده از آن را با زنجیر چرخ، بار بیش از حد مجاز، قلاب بکسل، شیب زیاد یا چاله‌های بزرگ ممنوع کرده است.

از دوربین و رادار سیستم‌های کمک راننده چگونه نگهداری کنیم؟

توصیه‌های دفترچه‌ی تانک ۷۰۰:

• اطراف دوربین و سطح رادار و سپر را از یخ، برف و گرد و غبار پاک نگه دارید و رادار را با نازل آب پرفشار نشویید.
• دفترچه رنگ‌کردن و اصلاح سپر بدون اجازه و هر تغییری در ساختار خودرو را ممنوع می‌داند؛ تغییر در سیستم تعلیق، تایرها، سپرها یا چراغ‌ها ممکن است کار سیستم را مختل کند.
• هنگام خرابی دوربین یا رادار، برای سرویس یا تعویض به مرکز نمایندگی مجاز مراجعه کنید.

برای تانک و مکسوس، نمایندگی ۲۱۰۱ شتابران خودرو خدمات پس از فروش ارائه می‌دهد و می‌توانید از صفحه‌ی نوبت‌دهی سرویس وقت بگیرید. نمایندگی ۲۱۰۱ تا زمان نگارش برای خدمات پس از فروش لیپ موتور معرفی نشده است؛ مرکز مجاز لیپ موتور را از فهرست نمایندگی‌های شتابران خودرو پیدا کنید.

پیش از خرید، سیستم‌های کمک راننده را چگونه بررسی کنیم؟

• به فلایر تکیه کنید، نه فقط به دفترچه: دفترچه‌های تانک ۳۰۰، T03 و استار اچ تجهیزات بیش از یک تیپ یا مدل را شرح می‌دهند؛ مثلاً دفترچه‌ی استار اچ بخش کروز تطبیقی و ترمز اضطراری دارد، اما فلایر آن فقط «کروز کنترل» را فهرست کرده است.
• روی خودروی تحویلی امتحان کنید: فلایرها ملاک نهایی را خودروی قابل تحویل دانسته‌اند. منوی تنظیمات رانندگی هوشمند را هنگام بازدید باز کنید و ببینید کدام سیستم‌ها فعال‌شدنی‌اند.
• ADAS را با امتیاز آزمون تصادف یکی نگیرید: آن امتیاز به نسخه‌ی بازار آزمون‌شده تعلق دارد؛ مطلب ایمنی تانک ۳۰۰ و ۵۰۰ در آزمون ANCAP را بخوانید.

پرسش‌های متداول

ADAS مخفف چیست؟

ADAS مخفف Advanced Driver Assistance Systems یعنی «سیستم‌های پیشرفته‌ی کمک راننده» است.

سیستم ADAS رانندگی خودکار است؟

خیر. استاندارد SAE J3016 سیستم‌های سطح ۱ و ۲ را «سیستم‌های پشتیبان راننده» می‌نامد و راننده همیشه مسئول رانندگی است.

رادار ADAS چیست؟

طبق دفترچه‌ی تانک ۷۰۰، رادار موج میلی‌متری داخل سپرهای جلو و عقب، اهداف اطراف خودرو را تشخیص می‌دهد. برد آن محدود است و باران، برف، مه، و یخ یا گرد و غبار روی سطح رادار دقت آن را کم می‌کند.

تست ADAS چگونه انجام می‌شود؟

نهادهایی مانند Euro NCAP این سیستم‌ها را با پروتکل‌های مخصوص می‌سنجند. دفترچه‌ی تانک ۷۰۰ آزمایش ترمز اضطراری با راندن خودرو به سمت عابر، حیوان یا خودروی دیگر را صریحاً ممنوع کرده است؛ کارکرد سیستم را در نمایندگی مجاز بررسی کنید.

سیستم‌های ADAS کدام‌اند؟

کروز تطبیقی، حفظ حرکت بین خطوط، دستیار ترافیک، ترمز اضطراری خودکار، هشدار نقطه کور و ترافیک عقب، تشخیص تابلو، هشدار خستگی و پارک اتوماتیک. فهرست هر مدل در جدول بالا آمده است.

حداقل فاصله ایمنی با خودرو جلویی چقدر است؟

در این مطلب پاسخ دفترچه را برای کروز تطبیقی آورده‌ایم: دفترچه‌ی تانک ۳۰۰ عدد ثابتی تعیین نکرده است؛ فاصله با اهرم تنظیم می‌شود و با سرعت خودروها تغییر می‌کند. مسئولیت انتخاب فاصله‌ی مناسب همیشه با راننده است و در جاده‌ی خیس و لغزنده فاصله باید بیشتر باشد.

منابع: فلایرهای رسمی و صفحه‌های مدل هر شش خودرو در سایت شتابران خودرو؛ دفترچه‌های راهنمای فارسی تانک ۳۰۰، ۵۰۰ هیبرید و ۷۰۰، مکسوس استار اچ و لیپ موتور T03؛ صفحه‌ی Assisted Driving در سایت Euro NCAP (euroncap.com)؛ اطلاعیه‌ی SAE درباره‌ی ویرایش ۲۰۲۱ استاندارد SAE J3016 (sae.org). بازدید ۳۰ مهر ۱۴۰۵؛ صفحه‌ی SAE در ۲ آبان ۱۴۰۵. ملاک نهایی تجهیزات، خودروی قابل تحویل است.